Kanon, Tradycja
i to, co poza nim.

Czym jest kanon Pisma

Katolicki kanon Pisma obejmuje 73 księgi (46 Starego Testamentu + 27 Nowego Testamentu). Księgi te zostały uznane za natchnione przez Boga przez Kościół pierwotny i oficjalnie potwierdzone na synodach w Hipponie (393) i Kartaginie (397), a ostatecznie na Soborze Trydenckim (1546).

Patrząc na ten proces, główne czynniki, które zaważyły w rozeznaniu, zwykle ujmuje się w czterech kryteriach (synteza dydaktyczna, a nie zamknięta oficjalna lista):

• Apostolskość — pochodzenie od apostołów lub ich bezpośrednich uczniów.
• Ortodoksja — zgodność z wiarą przyjętą i głoszoną.
• Użytek liturgiczny — zwyczajne czytanie w pierwszych zgromadzeniach chrześcijańskich.
• Powszechne przyjęcie — szerokie uznanie wśród Kościołów lokalnych.

Czym jest Tradycja Kościoła

Tradycja (przez duże T) jest żywym przekazem wiary otrzymanej od Chrystusa i apostołów, odróżnianym od małych tradycji (przez małe t) — zwyczajów liturgicznych, dyscyplinarnych czy dewocyjnych, które mogą się zmieniać z czasem. Pisma Ojców Kościoła, definicje soborów i nauczanie Magisterium są świadkami i strażnikami tej Tradycji: przekazują ją i interpretują z autorytetem, lecz w ścisłym sensie nie są z nią tożsame.

Ojcowie Kościoła, Doktorzy i Magisterium nie zastępują Pisma — pomagają Kościołowi je czytać, bronić i stosować w każdej epoce. Pismo i Tradycja tworzą jeden depozyt wiary.

Apokryfy nieheretyckie (niekanoniczne)

"Apokryf" (z greckiego apókruphos, "ukryty") oznacza starożytne teksty chrześcijańskie, które nie weszły do kanonu, ale krążyły wśród pierwszych chrześcijan. Niektóre są teologicznie zgodne z wiarą katolicką; inne nie.

Przykłady: Protoewangelia Jakuba, Pasterz Hermasa, Dzieje Pawła i Tekli. Wpłynęły na pobożność katolicką (np. imiona Joachima i Anny, rodziców Maryi, wiążą się z tradycjami rozpowszechnionymi przez Protoewangelię Jakuba), lecz nie mają autorytetu doktrynalnego.

Teksty o niepewnym autorstwie

Niektóre starożytne teksty chrześcijańskie mają sporne lub nieznane autorstwo — nazywane pseudoepigrafami, gdy fałszywie przypisuje się je znanemu autorowi. Przykłady: List Barnaby, List do Diogneta, Didache.

Nawet bez pewnego autorstwa mają znaczną wartość historyczną: pokazują, jak myślały, modliły się i organizowały pierwsze wspólnoty chrześcijańskie.

Teksty odrzucone przez Kościół

To pisma, których Kościół, rozeznając kanon, nie uznał za natchnione — z powodów sięgających od fałszywie przypisanego autorstwa (pseudoepigrafia) i braku więzi apostolskiej po doktryny otwarcie sprzeczne z wiarą. Wiele z nich wiąże się z dawnymi herezjami, zwłaszcza z gnostycyzmem, prądem, który nauczał:

• Dualizmu (zła materia × dobry duch), zaprzeczającego dobroci stworzenia;
• Zbawienia przez tajemną wiedzę (gnozę), dostępną tylko wtajemniczonym;
• Doketyzmu — zaprzeczenia rzeczywistego Wcielenia Chrystusa.

Przykłady: Ewangelia Tomasza, Ewangelia Filipa, Ewangelia Marii, Ewangelia Judasza. Znajomość tych tekstów ma wartość apologetyczną: pomaga katolikowi dostrzec, dlaczego Kościół, prowadzony przez Ducha Świętego, potrafił odróżnić to, co było Objawieniem, od tego, co było ludzką spekulacją.

Jak owocnie korzystać z Codexu

• Zacznij od Ojców Kościoła i Doktorów — tworzą klasyczny "program" formacji katolickiej.
• Używaj tekstów uzupełniających (apokryfy, niepewne autorstwo) jako kontekstu historycznego — nie jako autorytetu.
• Do tekstów odrzuconych podchodź z rozeznaniem — aby zrozumieć, dlaczego zostały odrzucone, a nie jako źródło doktryny.
• W razie wątpliwości co do jakiejkolwiek lektury porozmawiaj ze swoim proboszczem lub kierownikiem duchowym.